GRIEKWAS VAN CAMPBELL

S 28°47’58.71  O 23°43’10.41

Die Barlett-sendelingskerk

Die Barlett-sendelingskerk

Die Erfenisstigting (ES) het ‘n spesiale belang in alle Afrikaanssprekende gemeenskappe, en het onlangs betrokke geraak by ‘n projek oor die Griekwas van Campbell.  Campbell is ‘n klein dorpie aan die kant van die Ghaap-plato in die Noord-Kaap, 48 km oos van Griekwastad. Dit was eers bekend as Knovelvallei en toe Groote Fontein, maar is later na die sendeling John Campbell herbenoem, wat die Kaapkolonie in 1813 besoek het. Later het Cornelius Kok II (broer van Adam Kok II, beide seuns van Cornelius Kok I) met ‘n gevolg van 500 mense uit die Khamiesberg in die Kaapkolonie weggetrek om hulle in Campbell te vestig. In 1816 het hy die eerste Griekwakaptein van die nedersetting geword.  Tussen 1827 en 1831 het die sendeling John Bartlett die sendingkerkie in Campbell gebou en die kerk is in 1960 as ‘n nasionale monument verklaar.  Bekende reisigers soos Robert Moffat en David Livingstone het beide in die kerk gepreek. In 2007 is die oorskotte van Cornelis Kok II en 34 ander Griekwas op die kerkterrein herbegrawe.

Die ES is sedert 2013 by ‘n groot projek betrokke, befonds deur die Nasionale Lotery Verspreidingstrust- fonds (NLDTF), om hierdie vergete gemeenskap se ryk geskiedenis te help ontgin. In vennootskap met die gemeenskap van Campbell Gronde wil die ES Campbell se erfenishulpbronne help ontwikkel met die oog op die stimulering van toerisme en die verryking van plaaslike kennis oor die diverse geskiedenis van die streek se inwoners.

Griekwas van Campbell

Die oorsprong van die Griekwanasie

 Die Griekwas se oorsprong kan teruggevoer word na die 17de eeu. Hulle het ontstaan vanweë vermenging van die Khoi met die Nederlanders wat in 1652 na die Kaap gekom het. Hulle het aavanklik as “basters” bekend gestaan.  Hulle was nomadies en in hulle trek noordwaarts het hulle verder vermeng met verskeie ander groepe, onder andere Korannas, Batlapin, San en vrygestelde slawe.

In die 18de eeu het die Adam Kok I (1710-1795) hierdie bevolkingsgroep verenig. Hy het hom hom uiteindelik in die omgewing van Griekwaland-Wes gevestig. Sy seun en opvolger, Cornelis Kok I (1746-1822), het reuse troppe vee geërf en groot rykdom en aansien geniet. In sy tyd het sy volgelinge na hulleself as Griekwas begin verwys, afgelei van die naam van die ≠Karixurikwa Khoikhoi.

Die familiestamboom van Cornelius Kok II soos oorgedra deur Niklaas Jaftha: (Kliek op die figuur om te vergroot) 

Kok Familie Stamboom

Die ontwikkeling van Campbell

 In die vroeë 19de eeu het Griekwas hulle in die Campbell-gebied gevestig weens die aantreklikheid van talle fonteine en die oorvloedige wildlewe. Hulle het dit eers Knovelvallei en toe Groote Fontein genoem, maar dis in 1813 na die sendeling John Campbell (1766-1840) vernoem. Dit was ‘n buitepos van Griekwastad, ongeveer 48 km oos daarvandaan. Verskeiesendelinge het die gebied besoek en dienste onder ‘n amandelboom gehou voordat ‘n klipkerk in 1831 gebou is.

Erwe in die nedersetting is van 1875 af verkoop en Campbell is amptelik in 1881 opgemeet. Lede van die Kok-, Stenekamp-, Balie- en Bartlett-families was van die vroegste grondeienaars. Teen die laat 1890′s het Campbell reeds ‘n laerskool, polisiestasie en tronk gehad. Sedert 1928 is ‘n Plaaslike Dorpsraad in beheer van Campbell.  Vandag is die Siyancuma Plaaslike Munisipaliteit (Campbell ingeslote) se inwonertal ongeveer 38 000, waarv