Die Naslaanbiblioteek sal tussen Kersfees en Nuwejaar gesluit wees.


GRIEKWAS VAN CAMPBELL

S 28°47’58.71  O 23°43’10.41

Die Barlett-sendelingskerk

Die Barlett-sendelingskerk

Die Erfenisstigting (ES) het ‘n spesiale belang in alle Afrikaanssprekende gemeenskappe, en het onlangs betrokke geraak by ‘n projek oor die Griekwas van Campbell.  Campbell is ‘n klein dorpie aan die kant van die Ghaap-plato in die Noord-Kaap, 48 km oos van Griekwastad. Dit was eers bekend as Knovelvallei en toe Groote Fontein, maar is later na die sendeling John Campbell herbenoem, wat die Kaapkolonie in 1813 besoek het. Later het Cornelius Kok II (broer van Adam Kok II, beide seuns van Cornelius Kok I) met ‘n gevolg van 500 mense uit die Khamiesberg in die Kaapkolonie weggetrek om hulle in Campbell te vestig. In 1816 het hy die eerste Griekwakaptein van die nedersetting geword.  Tussen 1827 en 1831 het die sendeling John Bartlett die sendingkerkie in Campbell gebou en die kerk is in 1960 as ‘n nasionale monument verklaar.  Bekende reisigers soos Robert Moffat en David Livingstone het beide in die kerk gepreek. In 2007 is die oorskotte van Cornelis Kok II en 34 ander Griekwas op die kerkterrein herbegrawe.

Die ES is sedert 2013 by ‘n groot projek betrokke, befonds deur die Nasionale Lotery Verspreidingstrust- fonds (NLDTF), om hierdie vergete gemeenskap se ryk geskiedenis te help ontgin. In vennootskap met die gemeenskap van Campbell Gronde wil die ES Campbell se erfenishulpbronne help ontwikkel met die oog op die stimulering van toerisme en die verryking van plaaslike kennis oor die diverse geskiedenis van die streek se inwoners.

Griekwas van Campbell

Die oorsprong van die Griekwanasie

 Die Griekwas se oorsprong kan teruggevoer word na die 17de eeu. Hulle het ontstaan vanweë vermenging van die Khoi met die Nederlanders wat in 1652 na die Kaap gekom het. Hulle het aavanklik as “basters” bekend gestaan.  Hulle was nomadies en in hulle trek noordwaarts het hulle verder vermeng met verskeie ander groepe, onder andere Korannas, Batlapin, San en vrygestelde slawe.

In die 18de eeu het die Adam Kok I (1710-1795) hierdie bevolkingsgroep verenig. Hy het hom hom uiteindelik in die omgewing van Griekwaland-Wes gevestig. Sy seun en opvolger, Cornelis Kok I (1746-1822), het reuse troppe vee geërf en groot rykdom en aansien geniet. In sy tyd het sy volgelinge na hulleself as Griekwas begin verwys, afgelei van die naam van die ≠Karixurikwa Khoikhoi.

Die familiestamboom van Cornelius Kok II soos oorgedra deur Niklaas Jaftha: (Kliek op die figuur om te vergroot) 

Kok Familie Stamboom

Die ontwikkeling van Campbell

 In die vroeë 19de eeu het Griekwas hulle in die Campbell-gebied gevestig weens die aantreklikheid van talle fonteine en die oorvloedige wildlewe. Hulle het dit eers Knovelvallei en toe Groote Fontein genoem, maar dis in 1813 na die sendeling John Campbell (1766-1840) vernoem. Dit was ‘n buitepos van Griekwastad, ongeveer 48 km oos daarvandaan. Verskeiesendelinge het die gebied besoek en dienste onder ‘n amandelboom gehou voordat ‘n klipkerk in 1831 gebou is.

Erwe in die nedersetting is van 1875 af verkoop en Campbell is amptelik in 1881 opgemeet. Lede van die Kok-, Stenekamp-, Balie- en Bartlett-families was van die vroegste grondeienaars. Teen die laat 1890′s het Campbell reeds ‘n laerskool, polisiestasie en tronk gehad. Sedert 1928 is ‘n Plaaslike Dorpsraad in beheer van Campbell.  Vandag is die Siyancuma Plaaslike Munisipaliteit (Campbell ingeslote) se inwonertal ongeveer 38 000, waarvan die oorgrote meerderheid Afrikaanssprekend is.

 

Cornelius Kok II

Foto van die graf waarin die oorskot van Cornelis Kok II [of wat as sy oorskot beskou word] lê, asook waar ‘n aantal ander Griekwas begrawe is. Hierdie graf is lanks die Bartlett-sendelingskerk geleë.

 Adam Kok I (1710-1795) het teen 1750 uit die Kaap na Piketberg getrek waar ‘n aantal Griekwas, Namakwas en Basters by sy familie aangesluit het. Die Kaapse Regering het hom as stamhoof van die verskillende groepe erken en ‘n ampstaf as gesagsimbool aan hom oorhandig.

Hy verhuis later na Kamiesberg in Klein-Namakwaland, waar sy seun,  Cornelius Kok I (1746-1822), by hom aangesluit het. Adam Kok I is in 1795 oorlede en het toe reeds die kapteinskap aan sy seun, Cornelius Kok I, oorgedra. In 1816 vestig hy en sy seun, Cornelius Kok II hulle in Campbell. Cornelius Kok I tree tot 1820 as onafhanklike kaptein van Campbell op en dra toe sy gesag aan sy seuns Adam Kok II en Cornelius Kok II oor. Cornelius Kok II was tweede in bevel.

In 1824 het Adam Kok II weggetrek uit Campbell en rondgeswerf totdat hy uiteindelik in 1825 in Philippolis gaan woon het. Cornelius Kok II was van 1825 tot met sy dood in 1858 die kaptein van Campbell.

  

Die ryk Griekwatradisie

 Die Griekwakultuur is ‘n ryk vermenging van Afrika- en Europese tradisies. In die eerste helfte van die 18de eeu het sendelinge en reisigers berig dat sommige Griekwas nog in die tradisionele wol- en leerdrag geklee was, terwyl ander Europese modes en praktyke nagevolg het. Vandag is die meerderheid Griekwas Afrikaanssprekend en sommiges praat steeds die Griekwataal. Christenskap is diep in die Griekwas identiteit ingeburger.

Twee Griekwa-inwoners gekleë in hedendaagse lapwerk-kleredrag.

Twee Griekwa-inwoners gekleë in hedendaagse lapwerk-kleredrag.

Die Waterslang, 'n tradisionele oortuiging van die Griekwas.

Die Waterslang, ‘n tradisionele oortuiging van die Griekwas.

Die Griekwas het ook eiesoortige tradisies, soos die inisiasie van jong meisies, wat as Nxabasas bekendstaan. Die gebruik van kruie as medisyne is algemeen en tradisionele oortuigings soos die bestaan ​​van die Waterslang, bestaan steeds.

Hierdie nasie het deur die kulturele invloed van verskeie volke ontstaan en vandag word mense steeds in hierdie kultuur opgeneem. Dit dra daartoe by dat die Griekwas ‘n besondere diverse samelewingsgroep is.

  

Campbell vandag 

Die hedendaagse Campbell

Die hedendaagse Campbell

Die huidige toestant van die Campbell gemeentskap staan in groot kontras tot sy ryk en fasinerende geskiedenis. Werkloosheid en armoede is ‘n daaglikse werklikheid in Campbell, en gaan gepaard met die gemeentskap se toenemende onkunde oor hul eie verlede. Kulturele en sosiale bewuswording en samehorigheid tussen die Griewa-gemeentskap van Campbell kan moontlik bereik word deur belangstelling in hulle gemeenskaplike geskiedenis te skep.

Die tyd het aangebreek om die geskiedenis van hierdie vergete gemeentskap te herevalueer, om ‘n omvormde geskiedenis te skryf wat ook respek toon vir mondelinge tradisie en plaaslike oortuigings. Hand-in-hand met hierdie doelstelling, moet die langverwagte respek en erkenning ook aan die stam en nageslagte van Cornelis Kok toegeken word.

 

 

Die Griekwas van Campbell: ‘n Projek befonds deur die Nasionale Loterye Verspreidingstrustfonds (NLVTF)

Die projek in Campbell is oorspronklik deur die ES aan die NLVTF voorgestel en R580 720.00 is toegeken vir die skryf van ‘n navorsingsverslag oor die geskiedenis van die Griekwa-gemeenskap van Campbell, asook vir die skep van ‘n opvoedkundige uitstalling en webwerf.

Tydens die verloop van die projek het die ES gepoog om die gemeenskap op die kort termyn te bevoordeel deur opleiding en werkskepping. Dit het die skep van tydelike werkgeleenthede vir plaaslike projekbestuurders ingesluit, asook plaaslike navorsingsassistente en werkers wat gekontrakteer is om historiese terreine in en om Campbell skoon te maak.

Daar word vertrou dat hierdie aanvangswerk kan dien as basis vir verdere projekvoorstelle, wat tot bykomende befondsing vir gemeenskapsprojekte in hierdie gebied kan lei.

Balthi du Plessis by die Griekwa-komitee met die loodsing van die projek tydens die vergadering van 16 Januarie 2014.

Balthi du Plessis by die Griekwa-komitee met die loodsing van die projek
tydens die vergadering van 16 Januarie 2014.

Persone betrokke by die projek:

Balthi du Plessis – Projekbestuurder

Catherine Snel – Koördineerder: Mondelinge oorlewering

Jan Kok – Plaaslike Projekbestuurder

Niklaas Jaftha – Plaaslike Projekbestuurder

Griet Kock – Plaaslike Projekbestuurder

Bruce Younger – Plaaslike Navorsingsassistent

Elretha Rossouw? – Plaaslike Navorsingsassistent

Liesl Bester – Navorser (Erfenisstigting)

 

Ad
Ad
Ad
Ad
R 0.000 items

Cart

For international deliveries email the store at shop@es.org.za.